عملیات پنجه عقاب یا طوفان صحرا در اردیبهشت 1359 آخرین تلاش ناکام دولتمردان آمریکایی برای آزادسازی گروگانها در ایران بود. طی این عملیات، ۶ هواپیما و ۸ بالگرد نیروهای مسلح آمریکا برای آزادی ۵۳ گروگان در تهران، وارد حریم هوایی ایران شدند. در حین این عملیات، ۳ بالگرد دچار نقص فنی شده و در نهایت، عملیات با کشته شدن ۸ نفر در نزدیکی طبس و برخورد یک هواپیمای سی-۱۳۰ و یک بالگرد سیاچ-۵۳ و باقیماندن ۵ بالگرد سیاچ-۵۳ در ایران به پایان رسید. شکست این عملیات ناکامی دیگری برای آمریکایی و دولت کارتر محسوب میشود. این پرونده بر اساس اسناد و خاطرات به زوایای مختلف این واقعه میپردازد.
خدای آنها قویتر از هلیکوپترهای ما بود!
ادواردو آنیلی برای بازدید از یک کارخانه هلیکوپترسازی به آمریکا رفته بود. مقامات کارخانه و ژنرالهای ارتش ایالات متحده برایش توضیح می دادند تا به هلیکوپتری رسیدند که در موردش گفته شد: «همه فنآوریهای برتر دنیا در آن جمع است و پیشرفتهتر از آن ساخته نشده و از همان گونهای است که در جریان واقعه طبس به کار رفت.» مهدی با طعنه گفت: «در طبس که این هلیکوپترهای آمریکایی شکست خوردند و زمینگیر شدند!» ژنرال آمریکایی با سرشکستگی پاسخ داد: «خدای آنها قویتر از هلیکوپترهای ما بود!»
تکرار طبس؛ تصاویری از جنگندهها و جنازههای آمریکایی در سال ۵۸
در روزهای اخیر عملیات نیروهای آمریکایی برای نجات خلبان جنگنده سرنگون شدهشان در خاک ایران و هدف قرار گرفتن چند فروند هواپیما و هواگرد آمریکایی توسط پدافند نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، یادآور ماجرای طبس در حافظه جمعی مردم ایران شد.
ژنرالهای فرانسوی اسرار عملیات طبس را فاش کردند
«.. در آنجا ابتدا کماندوهایی که لباس پاسداران انقلاب را پوشیده بودند خود را داخل پاسداران محافظ جاسوسخانه کرده و در یک لحظه آنها را دستگیر و خلعسلاح کنند. گروه دوم که ملبس به لباس سربازان ایران بودند، در این موقع وارد سفارت شده و با پخش گاز خوابآور و بیحسکننده بقیه پاسداران را بیحرکت کنند…»
مخالفت وزیر خارجه آمریکا با عملیات نظامی در ایران
به گفته مقامات کاخ سفید، ونس، تنها عضو گروه مشاوران امنیت ملی کاخ سفید بود که با عملیات نظامی آمریکا برای نجات گروگانها مخالفت کرده بود. ونس به کارتر هشدار داده بود: «به خاطر اختلافمان بر سر موضوع، من استعفا خواهم کرد. حال نتیجه طرح هرچه میخواهد باشد.»
۴۶ سال تهدید و تهاجم نظامی آمریکا علیه ایران
تهدیدات و تهاجمات خرد نظامی آمریکا علیه ایران، به ویژه پس از انقلاب اسلامی، همواره محور سیاستهای واشنگتن در خاورمیانه بوده است. این تهدیدات ناشی از دلایلی چون حمایت ایران از مقاومت و برنامه صلحآمیز هستهای و قدرت دفاعی و بازدارندگی است. چیزی که همواره آمریکا را در تهاجمی تمامعیار به ایران ناتوان کرده است.
پس لرزههای یک شکست
تسخیر سفارت امریکا در تهران توسط دانشجویان پیرو خط امام در آبان ماه 1358 دوران پر فراز و نشیبی را برای دولتمردان امریکایی به ویژه کابینه جیمی کارتر رقم زد. کارتر در ابتدا تلاشهایی برای مذاکره انجام داد ولی به نتیجهای نرسید. تا در نهایت عملیات پنجه عقاب به شکستی عمیق در عمر سیاسی او تبدیل شد. عملیات پنجه عقاب فاجعهای بود که با مرگ آمریکاییها، هواپیماهای نظامی ویرانشده و گروگانهایی که هنوز در بند اسارت بودند به پایان رسید. یکی از مهمترین پیامدهای شکست عملیات پنجه عقاب؛ استعفای سایروس ونس وزیر امور خارجه کارتر بود.
نجات گروگانهای امریکایی؛ از امیدواری “اتاق سیاه” تا ناامیدی “کاخ سفید”
بسیاری از صاحبنظران و تحلیلگران تسخیر سفارت امریکا در تهران را دوران تحقیر ملی امریکاییها میدانند. ماهها تلاش دولتمردان امریکا برای نجات گروگانها به جایی نرسید و گذر زمان نیازها به یک عملیات نظامی را بیشتر میکرد. عملیات انتقامی امریکاییها با عنوان پنجه عقاب یا طوفان صحرا در اردیبهشت 1359 آخرین تلاش ناکام آمریکاییها برای آزادسازی گروگانها بود. بسیاری این عملیات را که با هدف یک حمله تنبیهی علیه ایران ترتیب داده شده بود، یک شکست کامل امریکایی میدانند. 18 ماه طول کشید تا امیدواری «اتاق سیاه» با ناامیدی «کاخ سفید» به پایان رسید.
انتشار برای نخستینبار؛ گزارش هیأت تحقیق و تفحص ارتش آمریکا
تلاش برای نجات گروگانهای آمریکایی در 24 تا 25 آوریل(5-6 اردیبهشت) در قالب عملیات پنجه عقاب، شاید تلخترین لحظه در دوران ریاستجمهوری کارتر بود. پس از طوفان شن در طبس و سایر مشکلات عملیات متوقف شد و هشت سرباز امریکایی در داخل ایران کشته شدند.به همین منظور هیأتی متشکل از فرماندهان خبره نظامی آمریکا مسئولیت بررسی اشکالات احتمالی و علل عدم موفقیت آن را به عهده گرفتند. این گزارش سالها در ردهبندی محرمانه قرار داشت و اخیراً در دسترس همگان قرار گرفته است که برای نخستین بار خلاصهای از آن ترجمه و منتشر میشود.
از “خلیج خوکها” در آوریل ۱۹۶۱ تا “پنجه عقاب” در آوریل ۱۹۸۰
شکست امریکاییها در آوریل 1961 در خلیج خوکها با هدف ساقط کردن دولت فیدل کاسترو، اولین و آخرین اشتباه آنها نبود. نیروهای نظامی امریکایی در آوریل 1980 و در جریان عملیات پنجه عقاب برای آزادسازی گروگانهای امریکایی در تهران بار دیگر با شکست مواجه شدند؛ شکستی که همگان از جمله کارتر رئیسجمهور وقت امریکا را به یاد خلیج خوکها انداخت.
عملیات پنجه عقاب یا طوفان صحرا در اردیبهشت 1359 آخرین تلاش ناکام دولتمردان آمریکایی برای آزادسازی گروگانها بود. طراح اصلی آن مشاور امنیت ملی کارتر زیبگنیو برژینسکی بود و کارتر با پذیرش تمام ریسک ها و مخاطرات انجام چنین عملیاتی، یک تیم فوق سری تحت عنوان «اتاق سیاه» را تشکیل داد تا این عملیات را طراحی کنند. این کلیپ روایتی از فضای داخل کاخ سفید و حلقه محدود مشاوران کارتر است که تصمیم به انجام عملیات پنجه عقاب گرفتند.
وقتی کارتر به یاد خلیج خوکها افتاد/ خدای آنها قویتر از هلیکوپترهای ما بود/ عملیات نجات یا حمله نظامی!
مجله هفتگی تایم نیز در می 1980، در مقالهای تحت عنوان “شکست در صحرا”، با اشاره به شکست خفتبار امریکا در ویتنام، شکست امریکا در طبس را نمونهای دیگر از زبونی ارتش امریکا دانست و نوشت: برای کارتر به طور اخص و برای امریکا به طور اعم، ماجرایی که در صحرای طبس اتفاق افتاد یک شکست نظامی، دیپلماتیک و سیاسی بود.
روایت مقامات امریکایی از دلایل شکست عملیات نجات / چرا امریکاییها در طبس زمینگیر شدند؟
«هارولد براون»، وزیر دفاع آمریکا در هجدهم اردیبهشت طی گزارشی به کنگرهی این کشور اعلام کرد انفجار مهمات و کمبود وقت و سوخت، تیم نجات را مجبور کرد بدون از بین بردن هلیکوپتر و اسناد سری باقی مانده در محل، عقب نشینی کنند…
واکنش های داخلی و خارجی به شکست مفتضحانه امریکا در طبس
به دنبال شکست مفتضحانه امریکا در طیس، آندره گرومیکو وزیر خارجهی شوروی گفت چنین اعمالی به حلِ صلحآمیزِ بحران کمکی نخواهد کرد. سخنگوی ناتو در بروکسل اعلام کرد آمریکا پیش از اعزام نیروهای خود با همپیمانان خودش در ناتو مشورت نکرده است. رادیو مسکو ادعای واشینگتن را دربارهی هدف این عملیات ــ كه کاهش تشنجات بینالمللی عنوان شده بودــ ادعایی خندهدار دانست. ریچارد نیکسون رئیسجمهور اسبق ایالات متحده، که به درستی شرایط روحی یک آمریکایی را درک میکرد، در برلین غربی اعلام کرد ایالات متحده با شکست در عملیات نجات گروگانها بسیار بیوجهه و شدیداً خوار و خفیف شده است. از سوی دیگر مردم ایران به شکرانه شکست معجزهآسای آمریکاییها در طبس، بر بالای پشت بامها ندای اللهاکبر سر دادند.
روایت پیرمرد روستایی از طوفان شن در طبس / واکنش جالب امامخمینی به عملیات نجات آمریکا
بعد از اینکه گزارش خدمت امام (ره) داده شد و شرح ماوقع به ایشان ارائه گردید ایشان خیلی آرام و متین و کاملاً با وقار همیشگی خود فرمودند: «عجب، این آقایان میخواستند اینطور ایران را فتح کنند! حال که آنها قصد دارند گروگانها را بگیرند، آنها در سراسر ایران پخش کنید که اگر برای بار دوم تصمیم گرفتند حمله کنند همه ایران را بگیرند.»
گزینههای کارتر برای جبران ضربه لانه جاسوسی / عملیات نجات چگونه به بنبست رسید؟
گزینههای کارتر برای جبران ضربه لانه جاسوسی / عملیات نجات چگونه به بنبست رسید؟
گری سیک چنین مطرح میکند: «اگر کسی بخواهد فقط روی یک عامل بهعنوان دلیل نهایی شکست مأموریت انگشت بگذارد چیزی جز همان طوفان شن نیست که قابل پیشبینی نبود و تقریباً از همان ابتدای کار به طرز مصیبتباری زمان اجرای حمله را در هم ریخت».
پاسخ به شبهاتی درباره حادثه طبس
بعد از گذشت 40 سال از وقوع حادثه طبس، هنوز افراد و مجموعههایی هستند که تلاش مینمایند تا با طرح مباحث و موضوعات جانبی که تعیین تکلیف شده است، حقایق مکتوم و ناگفته این شکست فضاحتبار آمریکاییان را کماکان در هالهای از ابهام نگه دارند. بیبیسی فارسی اخیرا گزارشی تحت عنوان «نابودی اسناد محرمانه طبس؛ بازخوانی اتهامی چهل ساله علیه ارتش» را منتشر کرده که فقط تکرار یک ادعای نخنما شده است. به جهت جلوگیری از تحریف تاریخ، شاداب عسگری نویسنده و پژوهشگر تاریخ در یک یادداشت تفصیلی به استناد منابع مختلف داخلی و خارجی به شبهاتی درباره حادثه طبس پاسخ داده است.
روایت مسئول عملیات نجات از زمینگیر شدن امریکاییها در طبس/ واکنش کارتر به شکست امریکا در صحرای طبس
بکویث ناامید دست به کار میشود تا مأموریت را متوقف کند. خلبان هلیکوپتری که اول از همه به کویر شماره یک رسیده بود، اظهار نگرانی میکند که مبادا هلیکوپترها به اندازه کافی سوخت برای بازگشت به ناو نداشته باشند. بکویث به او پیشنهاد میکند که از یکی از سی – ۱۳۰ها سوختگیری کنند. «او از زمین بلند شد تا به سمت هواپیما برود و گرد و خاک وحشتناکی به راه افتاد. هلیکوپتر او با قسمت جلوی هواپیما برخورد کرد و همه چیز مثل یک گلوله آتش منفجر شد. فقط یک تصادف معمولی بود، مثل بقیه تصادفها».
حقارت ملی” امریکا بعد از واقعه طبس
شکست امریکا در طبس در آوریل 1980، بزرگترین ضربه را بر حیثیت سیاسی امریکا وارد کرد به طوری که ایالاتمتحده نه تنها در صحنه جهانی تحقیر شد بلکه با بحران “حقارت ملی” نیز مواجه شد. ریچارد نیکسون رئیسجمهور سابق امریکا معتقد بود: «ایالات متحده امریکا با شکست در عملیات نجات گروگانهای امریکائی، اکنون بسیار بیوجهه و شدیدا خوار و خفیف شده است.» “استیون آر. وایزمن” نیز با اشاره به تحقیر ملی امریکا گفت: «بیش از هر چیز دیگری امریکاییها در ایران با سمبلی از عجز و ناتوانی خود روبهرو شدند؛ زیرا ملتی که بعد از ماجرای ویتنام و واترگیت با اشتیاق تمام میرفت که اعتماد به نفس خود را بیابد، گرفتار کشمکش با یک فرهنگ مذهبی قدیمی شد… این ضربه دوبارهای بر احساس غرور و اعتماد به نفس آنان بود…» خبرنگار روزنامه نیویورک تایمز نیز معتقد بود: «داغ شکستی که آمریکاییان در ایران خوردند، تا مدتها آنها را رها نخواهد کرد.»
روایت مطبوعات از شکست حمله نظامی امریکا در طبس
بعد از شکست امریکا در طبس در اردیبهشت 59، مطبوعات ایران به واکاوی این ماجرا پرداختند.
پیامدهای داخلی و بینالمللی شکست امریکا در طبس
شکست نظامی امریکا در طبس، پیامدهایی چون احساس ناامیدی ملی در امریکا، تحقیر ملی امریکا، تضعیف موقعیت بین المللی امریکا و… به دنبال داشت. «برژینسکی» – مشاور امنیت ملی کارتر – احساس ناامیدی ملی در امریکا را از پیامدهای مهم شکست امریکا در طبس دانست و میگوید: ماجرای مفتضح ایران یکی از سه عامل مهم شکست کارتر بود و این ماجرا احساس ناامیدی ملی را برانگیخت».«ویلیام سولیوان» – سفیر سابق امریکا در تهران – از این واقعه با عنوان «دوران تحقیر ملی امریکا» یاد کرد و مینویسد: «روش سست و بیقید حکومت کارتر و اقدامات نامعقول او، به گروگانگیری اعضای سفارت امریکا منجر شد و یک دوران تحقیر ملی که در تاریخ امریکا نظیر آن دیده نشده است، آغاز شد».
