به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا مطهری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در تاریخ ۳۰ تیرماه در نشست علمی «حکمرانی در سیره نبوی» (از سلسله نشستهای کنگره بینالمللی تجلی ۱۵ قرن نور نبوی در آینه علم و پژوهش) که توسط پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، به سخنرانی پرداخت.
مطهری در این نشست با تأکید بر ضرورت بازگشت به سیره نبوی در تمام مقاطع زندگی، بیان کرد: گاهی این ضرورت در جامعه بیشتر احساس میشود و امروز نیز ما در چنین موقعیت خطیری قرار داریم. در سیره معصومین(ع) نیز استناد به سیره نبوی نقش بسیار مهمی دارد. امروز بحث حکمرانی در سطح جهانی مطرح است و مطلوب است که ما به این موضوع در سیره نبوی، به ویژه با رویکرد نظرخواهی و توجه به دیدگاهها و آرای مردمی بپردازیم.
وی تصریح کرد: قرآن کریم در موارد متعددی اهمیت مشورت را تبیین کرده است؛ گاهی با لفظ مشورت و گاهی با الفاظ دیگر بر لزوم نظرخواهی از مردم تأکید شده است. همچنین روایات فراوانی از ائمه(ع) در مورد مشورت داریم. مشورت به معنای همفکری در امور و بهرهمندی از رأی، نظر، علم، دانش و سلیقهی دیگران و به طور کلی، کسب اطلاع از نظرات اهل خبره است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به این پرسش که چرا پیامبر(ص) با وجود علم غیب و اتصال به وحی، با مردم مشورت میکردند، افزود: بسیاری از مفسران معتقدند پیامبر(ص) برای درس آموختن به جامعه و همچنین مشارکت دادن مردم در اموری که مربوط به خودشان بود، مشورت را نهادینه کردند. برای نمونه، برخی از بیعتهای پیامبر(ص) را میتوان نوعی مشورتخواهی تلقی کرد که دعوت عشیره نمونه مهم و نخستین مورد از این دست است.
وی در ادامه اظهار کرد: مشورت باعث ایجاد حس مسئولیت بیشتر در مردم میشود تا نسبت به حوادث جامعه متعهد باشند. این رویکرد حتی در زمانی که پیامبر(ص) در مکه بودند و هنوز حکومتی تشکیل نداده بودند، وجود داشت؛ لذا در اینجا میتوان میان حکمرانی و حکومت تفکیک قائل شد.
مطهری افزود: در جریان ملاقات پیامبر(ص) با یثربیان در عقبه اول، ایشان از یثربیان نظرخواهی کردند و آنان را در برابر اموری که رخ داد مسئول دانستند. در دوره مدنی نیز این مسئله کاملاً مشهود است؛ پیامبر(ص) نه تنها مردم را با خود همراه کردند، بلکه با مشورت، آنها را نسبت به سرنوشت خود حساس کردند که این موضوع در امور مهم سیاسی و نظامی نیز مشاهده میشود.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه بیان کرد: در غزوات، ایشان درباره محل استقرار نیروهای نظامی نظرخواهی میکردند. همچنین در غزوات دیگر از جمله “احد” مشورت گرفتند، اما در نهایت خودشان تصمیمگیرنده نهایی بودند و تصمیم اتخاذ شده را تغییر نمیدادند. در غزوه احد، متأسفانه برخی به دستور پیامبر(ص) عمل نکردند و همین امر سبب شکست شد.
مطهری در پایان اظهار کرد: در غزوه احزاب نیز زمانی که مشرکین و یهودیان برای نابودی مسلمانان متحد شدند، سلمان (راضیاللهعنه) پیشنهاد حفر خندق را داد و این طرح اجرا شد. پیامبر(ص) برای شکستن اتحاد احزاب، به یکی از قبایل پیشنهاد دادند که در صورت جدایی از احزاب، یکسوم خرماهای مدینه به آنها داده شود. ایشان برای اهدای خرما به این قبیله با مردم مشورت کردند؛ مردم در پاسخ گفتند: اگر این دستور خداست، میپذیریم، اما اگر نظر شماست و خواهان رأی ما هستید، ما نظر دیگری داریم؛ چرا که در عصر جاهلی نیز به این قبیله باج نمیدادیم و اکنون در دوره اسلامی نباید چنین کنیم.
