سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- پنجمین آیین ملی نکوداشت چهرههای ماندگار میراثفرهنگی با شعار محوری «ایران؛ خانه خوبان» با حضور سیدرضا صالحیامیری وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، جمعی از سفرا و دیپلماتهای مقیم تهران، صاحبنظران، استادان دانشگاه و پیشکسوتان حوزههای سهگانه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد برگزار شد.
ایران در امتداد تاریخ، امپراتوری خرد، اندیشه و فرزانگی است
علی دارابی
علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور، در این مراسم با اشاره به چالشها و فرازونشیبهای خطیر یک سال اخیر و ایستادگی تاریخی ملت ایران در برابر تجاوزات دشمنان، بیان کرد: ایران عزیز در این برهه، هدف هجمههای سنگین و تجاوزات قدرتهای سلطهگر از جمله آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفت، تجاوزاتی که به بمباران بیش از ۱۴ هزار نقطه در سراسر کشور و شهادت بیش از ۴ هزار تن از هموطنان شریف، فرماندهان والامقام و مسئولان برجسته نظام انجامید.
وی با اشاره به نقض آشکار معاهدات بینالمللی در حوزه حفاظت از میراث بشری تصریح کرد: در جریان این تجاوزات، متأسفانه ۱۴۹ بنای تاریخی کشور دچار آسیب شد که این اقدام نقض صریح تمامی کنوانسیونها و مقررات بینالمللی ناظر بر حفاظت از اموال فرهنگی و تاریخی است. با این حال، با تدابیر پیشگیرانه و جانفشانی خادمان این عرصه، حتی یک شیء تاریخی آسیب ندید و از مواریث ملی و تمدنی کشور همچون جان صیانت شد، همانگونه که نیروهای مسلح مقتدر و آحاد ملت شریف ایران درسی قاطع و تاریخی به متجاوزان دادند.
زبان فارسی در بلندای تاریخ همواره درخشیده است
معاون میراثفرهنگی کشور با تبیین گفتمان پنجمین دوره این همایش با شعار «ایران، خانه خوبان»، به مؤلفههای قوامبخش هویت ایرانی–اسلامی پرداخت و افزود: راز ایستادگی استوار ملت ایران در گستره تاریخ، بر دو ستون بنیادین «باورمندی دینی» و «زبان فاخر فارسی» استوار بوده است، ارکانی که همواره در بزنگاههای تاریخی، سدّی تسخیرناپذیر در برابر بیگانگان ساخته و شاهکارهای بیبدیلی در گستره میراثفرهنگی، ادب و حکمت ایرانی پدید آوردهاند.
دارابی با تاکید بر پیشینه دیوانی و فرهنگی زبان و ادب فارسی بیان کرد: ایران در امتداد تاریخ، امپراتوری عقل و خرد بوده است و تجلیل از مفاخر و چهرههای ماندگار میراثفرهنگی، اقدامی امیدآفرین، راهبردی و سرمایهگذاری برای آینده درخشان این سرزمین کهن به شمار میرود. زبان فارسی از سدههای متمادی محور انسجام، کتابت و زبان اداری و دیوانی این سرزمین بوده و در بلندای تاریخ همواره درخشیده است. با اتکا به این پیوستگی تاریخی، ظرفیت عظیم هویتی و مواریث کمنظیر معنوی، بیگمان باید ایران را امپراتوری عقل، اندیشه و فرزانگی نامید.
قائممقام وزیر میراثفرهنگی در پایان، تجلیل از نخبگان و سرآمدان عرصه میراثفرهنگی را ضرورتی تمدنساز دانست و تاکید کرد: پاسداشت مقام پیشکسوتان و مفاخر، سنتی ارزشمند و متأثر از سنت حسنه نبوی است، چراکه تجلیل از چهرههای ماندگار میراثفرهنگی، در حقیقت تعظیم در برابر تاریخ، تمدن، هویت و افق درخشان و امیدبخش ایران بزرگ است.
ایران در امتداد تاریخ، امپراتوری خرد، اندیشه و فرزانگی است
غلامعلی حدادعادل
اقتدار اصلی ملت ایران، فرهنگ است
سپس غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در این نشست ضمن تقدیر از اهتمام وزارت میراثفرهنگی در تکریم اصحاب فرهنگ، به واکاوی مفهوم «فرهنگ» پرداخت و بیان کرد: فرهنگ در ساحت اجتماع، به مثابه شخصیت برای یک فرد است، از همینرو، شایستگی و منزلت تمدنی ملت ایران، مستقیما با ارزشهای فرهنگی آن گره خورده است. فرهنگ از آن دست مفاهیمی است که تعاریف کثیر و متکثری دارد، چنانکه در نشریهای مربوط به پنج دهه پیش، ۱۶۰ تعریف متفاوت برای آن احصا شده بود. با اینهمه، باور من این است که فرهنگ در مقیاس یک جامعه، همان نقشی را ایفا میکند که شخصیت برای یک فرد ایفا میکند.
او با تبیین پیوند بنیادین میان هویت ملی و مؤلفههای فرهنگی، فرهنگ را شالوده و تکیهگاه اصلی اقتدار جمهوری اسلامی ایران خواند و افزود: همانگونه که یک فرد با مؤلفههای شخصیتی خود شناخته میشود، یک جامعه نیز با مؤلفههای فرهنگی خود تعریف میگردد. در همین راستا، علم در جامعه، همان کارکرد آگاهی را در فرد دارد. در اینجا باید یادی کنم از رهبر شهید انقلاب که خود یک «فرهنگمرد» به تمام معنا بودند، ایشان همواره تاکید داشتند که فرهنگ، مانند هواست، عنصری حیاتی که همه ما به آن محتاجیم، اما به دلیل پیوستگیاش، حضور آن را کمتر حس میکنیم.
فرهنگ در ساحت جامعه، حکم شخصیت برای فرد را دارد
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به استمرار تاریخی تمدن ایران، خاطرنشان کرد: ما متعلق به ملتی هستیم که در سپهر جهانی، به فرهنگ شهره است. ملت ایران در زمره معدود ملتهای بزرگ دنیاست که پیوستار فرهنگی آن هرگز دچار انقطاع و گسست نشده است. اقتدار اصلی ملت ایران در فرهنگ ریشهدار اوست و شایستگی و اعتبار بینالمللی ما در گرو پاسداشت همین ارزشهای فرهنگی است.
حدادعادل در تبیین عینی این مؤلفههای فرهنگی، به نبوغ نیاکان ایرانی در مدیریت منابع اشاره کرد و گفت: اگر به پدیده «قنات» در ایران بنگریم، عمق تمدنی و ارزشهای نهفته در فرهنگ ایران را درخواهیم یافت، جایی که نیاکان ما هزاران سال پیش با ابزاری ساده، مسیری کیلومتری از کوهستان به دشت حفر کردند تا حیات را در دل کویر جاری سازند. این دستاورد، حیرتانگیز و نشاندهنده یک تفکر استراتژیک تاریخی است.
وی در پایان، مجموعه گستردهای از عناصر میراثی، از معماری بازار و آیینهای سنتی گرفته تا نوروز، عاشورا، زبان و ادبیات فارسی را ستونهای خیمه فرهنگ ایرانی دانست و بر لزوم صیانت از این میراث ارزشمند به عنوان پشتوانه اقتدار ملی تاکید کرد.
ایران در امتداد تاریخ، امپراتوری خرد، اندیشه و فرزانگی است
سیدرضا صالحیامیری
هویت ما در آیینه فرهنگ، ادب و تمدن تجلی مییابد
سپس سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با ادای احترام به پیشگاه شهدای والامقام میهن اسلامی، فرماندهان و بهویژه امام شهید و شهدای حوادث اخیر کشور اظهار کرد: سر تعظیم فرود میآوریم در برابر همه رادمردان و شیرزنانی که از جان و خون خود گذشتند تا عزت، شرف، غیرت و امنیت این ملت در امتداد تاریخ استوار بماند. در این محفل باشکوه تمدنی، ادای احترام میکنیم به ساحت بانوی دانشمند شهید، دکتر زهرا حدادعادل، که الگوی برجسته اخلاق، تواضع، دانشپژوهی فارغ از هیاهو و از سرمایههای وزین علمی این سرزمین بودند.
او با تبیین کارکردهای بنیادین فرهنگ در ساخت تمدنی جامعه، تاکید کرد: اگر قرار است پرچم افتخار ایران در تراز جهانی برافراشته بماند، این هدف نه با تکیه بر نفت، فولاد و پتروشیمی، بلکه تنها از مسیر فرهنگ، ادب، تاریخ و اعتلای زبان فارسی محقق خواهد شد، از اینرو صیانت از مواریث تاریخی و تجلیل از چهرههای ماندگار، پاسداری از روح حیات اجتماعی و هویت پایدار ایران است.
پیشکسوتان، روح جاری در کالبد میراثفرهنگی هستند
وزیر میراثفرهنگی در ادامه، با طرح یک پرسش پیرامون چرایی اهتمام ملی به میراثفرهنگی، به تبیین چهار میوه و ثمره بنیادین فرهنگ در جامعهپردازی پرداخت و گفت: فرهنگ در هندسه حیات جمعی واجد چهار کارکرد حیاتی است، نخست، «انسجامبخشی» و پیونددادن دلها که بسترساز همدلی، همنوایی و همزبانی ملی است و جامعه امروز ما به برکت همین ریشههای فرهنگی منسجم مانده است. دوم، «شخصیتآفرینی» که فرهنگ اصیل ایرانی شخصیتی متعالی، وزین و الهامبخش در گستره بینالمللی ترسیم کرده است. سوم، «قوامبخشی به هویت» که شالوده و تبار هویتی ما به دو بال «ایران» و «اسلام» گره خورده و زبان فارسی رکن بنیادین آن است، در این راستا، اهتمام بنیاد سعدی به ریاست دکتر غلامعلی حدادعادل در ترویج زبان فارسی از اروپا و منطقه خلیجفارس تا روسیه و چین، اقدامی ماندگار در تقویت مرزهای هویتی ماست. و چهارمین کارکرد، «سازگاری اجتماعی و گسترش عاطفه و اخلاق» است، چراکه فرهنگ، روح یک ملت به شمار میرود و فقدان آن، بهتعبیر رهبر شهید، انقطاع حیات اجتماعی را رقم میزند.
صالحیامیری با تفکیک میان «کالبد» و «روح» میراثفرهنگی بیان کرد: «میراثفرهنگی تنها محدود به بیش از ۴۳ هزار اثر ثبت ملی، ۲۳ هزار محوطه تاریخی، ۸۳۰ موزه و میلیونها شیء موزهای و تاریخی—از جمله ۲۲۰ هزار اثر ارزشمندی که در همین باغموزه سعدآباد نگهداری میشود—نیست. این آثار گرانبها «جسم» میراث ما هستند، اما «روح جاری» در کالبد میراثفرهنگی، باستانشناسان، زبانشناسان، پژوهشگران، مرمتگران و پیشکسوتانی هستند که با عشق و تعهد از این خانه صیانت کردهاند، صاحبخانههای واقعی «ایران، خانه خوبان» همین فرهیختگاناند.
وی با تاکید بر لزوم انتقال این میراث معرفتی به نسل جدید یادآور شد: پیام این گردهمایی ملی به نسل جوان این است که اعتلا و مانایی نام این مرزوبوم با صنعت و ثروتهای مادی حاصل نمیشود، جهان باید ایران را با عیار فرهنگ، مفاخر، تاریخ و زبان فاخر فارسی بشناسد. تکریم چهرههای ماندگار، سنتی پویا و مستمر است که هرساله بر اساس شاخصهای علمی و کارشناسی، چهرههایی از تبار فرهنگ، باستانشناسی، ادب، هنر و سینما را به جامعه معرفی خواهد کرد.
تجلیل از معماران تبار تمدنی، هویت ملی و مفاخر میراثفرهنگی
همچنین در پنجمین همایش ملی نکوداشت مفاخر و چهرههای ماندگار میراثفرهنگی با شعار محوری «ایران؛ خانه خوبان» جامعه علمی و فرهنگی کشور یاد و نام دو چهره فقید و جریانساز میراثفرهنگی را گرامی داشت، نخست، زندهیاد دکتر عزتالله نگهبان، پدر باستانشناسی نوین ایران و مدیر پیشین موزه ملی که با سامانبخشی به کاوشهای بنیادین در محوطههای سترگی چون مارلیک، هفتتپه و دشت قزوین، نظام دانشگاهی و روشمند باستانشناسی را در کشور بنیان نهاد و دیگری، زندهیاد دکتر شهریار عدل، باستانشناس و ایرانشناس نامدار بینالمللی که مجاهدتهای علمی و دیپلماتیک وی در ثبت نخستین پروندههای ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو، شامل تختجمشید، چغازنبیل و میدان نقشجهان اصفهان در ماههای آغازین پس از انقلاب اسلامی، ماندگارترین برگهای تاریخ حفاظت از مواریث کهن این سرزمین را رقم زد.
همچنین بخش محوری این همایش به تجلیل از پنج چهره برجسته و اثرگذار معاصر اختصاص یافت که هر یک نقشی ستودنی در صیانت از مؤلفههای ملموس و ناملموس هویت ایرانی ایفا کردهاند، در این راستا، از دکتر غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و رئیس بنیاد سعدی، بهعنوان یکی از ارکان سیاستگذاری، پاسداری و توسعه بینالمللی زبان فارسی بهمثابه شالوده یکپارچگی و ستون مقاوم هویت ملی قدردانی شد.
در ادامه این آیین، از خدمات دکتر محمدرضا خلعتبری، باستانشناس پیشکسوت و کاوشگر محوطههای باستانی حاشیه خزر در گیلان و مازندران که پژوهشهای وی فصل نوینی در شناخت هزارههای پیش از تاریخ شمال ایران گشود، در کنار دکتر سعید عریان، زبانشناس تاریخی، متخصص پیشرو در بازخوانی کتیبههای کهن و نخستین رئیس پژوهشکده زبان و گویش میراثفرهنگی، تجلیل به عمل آمد.
همچنین دستاندرکاران این همایش با اهدای لوح یادبود، از منوچهر کلانتری کاشی، حقوقدان پیشکسوت و صاحبنظر اثرگذار در تکوین مبانی تقنینی، اساسنامهها و سازوکارهای حقوقی حفاظت از اموال تاریخی و نیز سرکار خانم سیمین لکپور، از زنان پیشگام و شاخص در حوزه مطالعات میدانی و کاوشهای باستانشناختی کشور، بهپاس سالها مجاهدت خستگیناپذیر در سنگر حفظ و بازشناسی مواریث تمدنی ایرانزمین تقدیر کردند.
مرحوم دکتر عزتالله نگهبان: پدر باستانشناسی نوین ایران، استاد برجسته دانشگاه و مدیر اسبق موزه ملی ایران، بهپاس دههها هدایت علمی، کاوشهای ماندگار در محوطههای مارلیک، هفتتپه و شوش، و بنیانگذاری ساختار نوین مطالعات باستانشناختی. نویسنده کتاب «مروری بر پنجاه سال باستانشناسی ایران»
مرحوم دکتر شهریار عدل: ایرانشناس و باستانشناس نامدار بینالمللی، بهپاس نقش محوری و حیاتی در تدوین و ثبت نخستین پروندههای ایران در فهرست میراثجهانی یونسکو از جمله چغازنبیل، تختجمشید و میدان نقشجهان اصفهان در سال ۱۳۵۸. نویسنده کتابهای هنر و جامعه در جهان ایرانی و تهران پایتخت دویست ساله
دکتر غلامعلی حدادعادل: رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، رئیس بنیاد سعدی و مترجم قرآن کریم، بهپاس خدمات برجسته در صیانت، گسترش و تثبیت جایگاه زبان و ادبیات فارسی در گستره بینالمللی
دکتر سعید عریان: پژوهشگر ارشد کتیبههای ایران پیش از اسلام و نخستین رئیس پژوهشکده زبان و گویش سازمان میراثفرهنگی کشور. نویسنده و مصحح کتابهای فرهنگ پهلوی، نحو زبانهای ایرانی میانه غربی، راهنمای کتیبههای ایرانی میانه (پهلوی-پارتی)، زبور پهلوی، فارسی باستان، متنهای پهلوی، مجموعه مقالات زبانشناسی و ایرانشناسی، بندهش.
دکتر محمدرضا خلعتبری: باستانشناس برجسته و سرپرست کاوشهای پیشگام در محوطهها و تپههای تاریخی حاشیه خزر و استانهای گیلان و مازندران. نویسنده کتابهای گیلان در عصر آهن و کاوشهای باستانشناسی در محوطه باستانی تالش
منوچهر کلانتری کاشی: حقوقدان پیشکسوت و چهره مؤثر در تدوین ساختارها، اساسنامهها و مبانی حقوقی میراثفرهنگی کشور.
دکتر سیمین لکپور: از چهرههای شاخص و پیشگام زنان در مطالعات میدانی و کاوشهای باستانشناسی ایران. نویسنده کتاب کاوشها و پژوهشهای باستانشناسی دره شهر
