به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر سیدمجید ظهیری، رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی، از آغاز سلسلهنشستهای نخبگانی تحلیلی ـ انتقادی این پژوهشکده در نیمه دوم شهریورماه خبر داد و گفت: این سلسلهنشستها با هدف تقویت گفتوگوی علمی میان حوزه و دانشگاه، توسعه ادبیات نقد در حوزه مطالعات تمدنی و فراهمکردن زمینه برای واکاوی عمیق مسائل تاریخی، اجتماعی و سیاسی ایران برگزار خواهد شد.
وی افزود: نخستین نشست از این مجموعه با حضور جمعی از چهرههای برجسته علمی، اعضای هیأت علمی دفتر تبلیغات اسلامی، استادان دانشگاه و حوزه علمیه مشهد مقدس و صاحبنظران حوزه جامعهشناسی، تاریخ و مطالعات تمدنی برگزار میشود و به نقد و بررسی کتاب «نظریه فروپاشی: تحلیلی جامعهشناختی تاریخی از فروپاشی نظم سیاسی در ایران» اختصاص خواهد داشت.
نقد یک اثر؛ فرصتی برای بازخوانی یک مسئله بنیادین
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی با اشاره به اهمیت موضوع این کتاب اظهار کرد: اثر دکتر تقی آزاد ارمکی، استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، از جمله آثاری است که در نقطه تلاقی جامعهشناسی سیاسی، تاریخ تحلیلی و مطالعه تحولات نظمهای اجتماعی و سیاسی قرار میگیرد و از این منظر میتواند زمینه مناسبی برای شکلگیری یک گفتوگوی علمی چندوجهی فراهم آورد.
ظهیری ادامه داد: «نظریه فروپاشی» با طرح پرسشهایی درباره فرآیندهای منتهی به زوال و فروپاشی نظم سیاسی، امکان بحث درباره عوامل تاریخی، اجتماعی و ساختاری تحولات سیاسی ایران را فراهم میکند و همین ویژگی، این اثر را به موضوعی مناسب برای یک نقد علمی و چندسویه تبدیل کرده است.
وی تأکید کرد: هدف از برگزاری این نشست، صرفاً معرفی یا ارزیابی یک کتاب نیست، بلکه تلاش میشود دیدگاههای مختلف درباره مبانی نظری، روششناسی، استدلالهای تاریخی و اجتماعی و همچنین پیامدهای تحلیلی این اثر مورد بررسی و نقد قرار گیرد.
از نقد کتاب تا تولید نظریه
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی با بیان اینکه نقد علمی یکی از مهمترین مسیرهای تولید و توسعه دانش است، خاطرنشان کرد: نشستهای تحلیلی ـ انتقادی میتوانند از سطح نقد یک اثر فراتر رفته و به بستری برای تولید پرسشهای جدید، اصلاح چارچوبهای نظری و بازاندیشی در روایتهای موجود تبدیل شوند.
وی گفت: جامعه علمی زمانی میتواند در فهم مسائل پیچیده تاریخی و اجتماعی موفق باشد که امکان گفتوگوی آزاد، روشمند و مستند میان دیدگاههای متفاوت فراهم شود. بر همین اساس، پژوهشکده اسلام تمدنی تلاش دارد این نشستها را به فضایی برای گفتوگوی جدی میان اندیشههای مختلف تبدیل کند.
ظهیری افزود: یکی از اهداف اصلی این سلسلهنشستها، ایجاد زمینهای است که در آن یک اثر علمی از زوایای گوناگون مورد بررسی قرار گیرد و صاحبنظران بتوانند بدون گرفتارشدن در دوگانههای سادهانگارانه تأیید یا رد، درباره قوتها، ضعفها، پیشفرضها و نتایج نظری آن به بحث و گفتوگو بپردازند.
ضرورت بازخوانی تجربه تاریخی ایران
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی با اشاره به ضرورت مطالعه تجربه تاریخی ایران اظهار کرد: شناخت فرآیندهای شکلگیری، استمرار، تحول و گاه فروپاشی نظمهای اجتماعی و سیاسی، بدون توجه همزمان به عوامل تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و تمدنی امکانپذیر نیست.
وی افزود: ایران معاصر با مجموعهای از تحولات مهم تاریخی و اجتماعی مواجه بوده است و فهم دقیق این تحولات نیازمند عبور از تحلیلهای تکعاملی و حرکت به سمت مطالعات میانرشتهای است.
ظهیری تصریح کرد: در این چارچوب، گفتوگو میان جامعهشناسی، تاریخ، مطالعات تمدنی، علوم سیاسی و اندیشه اسلامی میتواند به شکلگیری تحلیلهای عمیقتر و واقعبینانهتر از مسائل جامعه ایران کمک کند.
پژوهشکده اسلام تمدنی؛ بستری برای گفتوگوی حوزه و دانشگاه
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی همچنین بر نقش این پژوهشکده در ایجاد ارتباط میان حوزه و دانشگاه تأکید کرد و گفت: یکی از مأموریتهای مهم پژوهشکده، فراهمکردن زمینه گفتوگوی علمی میان سنتهای مختلف معرفتی و استفاده از ظرفیتهای حوزه و دانشگاه برای پاسخ به مسائل بنیادین جامعه است.
وی ادامه داد: برگزاری نشستهای نخبگانی و تخصصی، فرصتی است تا استادان حوزه و دانشگاه در کنار یکدیگر به بررسی مسائل مشترک بپردازند و از ظرفیتهای علمی و تجربی یکدیگر بهرهمند شوند.
ظهیری خاطرنشان کرد: پژوهشکده اسلام تمدنی تلاش دارد با طراحی چنین برنامههایی، از یکسو به تعمیق مطالعات تمدنی کمک کند و از سوی دیگر، مسائل روز جامعه را در پیوند با ریشههای تاریخی و نظری آنها مورد مطالعه قرار دهد.
آغاز یک مسیر مستمر برای اندیشهورزی انتقادی
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی با اشاره به اینکه نشست پیشرو آغاز یک مسیر مستمر است، گفت: این برنامه، نخستین حلقه از سلسلهنشستهایی است که با رویکرد تحلیلی و انتقادی دنبال خواهد شد و در ادامه نیز آثار، نظریهها و مسائل مهم در حوزه تاریخ، جامعه، سیاست، تمدن و اندیشه اسلامی در معرض نقد و گفتوگوی نخبگانی قرار خواهد گرفت.
وی افزود: تلاش ما این است که این نشستها به محافلی برای طرح پرسشهای بنیادین تبدیل شوند؛ پرسشهایی که بتوانند فراتر از مناسبات روزمره علمی، به فهم عمیقتر وضعیت تاریخی و تمدنی جامعه ایران و یافتن راههای مواجهه با چالشهای پیشرو کمک کنند.
ظهیری اظهار کرد: نقد علمی، زمانی ارزشمند است که به فهم بهتر مسئله و گشودن افقهای جدید منجر شود. بر همین اساس، انتظار میرود نشستهای تحلیلی ـ انتقادی پژوهشکده بتوانند ضمن تقویت فرهنگ نقد و گفتوگوی علمی، زمینه را برای شکلگیری ایدهها و نظریههای جدید فراهم کنند.
گامی در مسیر بازاندیشی تمدنی
وی در پایان تأکید کرد: برگزاری این سلسلهنشستها را باید بخشی از تلاش گستردهتر برای تقویت نهضت نقد علمی و اندیشهورزی تمدنی دانست؛ مسیری که در آن، گذشته صرفاً موضوع مطالعه نیست، بلکه ابزاری برای فهم اکنون و اندیشیدن به آینده خواهد بود.
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی خاطرنشان کرد: جامعهای که بتواند تجربه تاریخی خود را با نگاهی نقادانه و علمی بازخوانی کند، ظرفیت بیشتری برای شناخت مسائل امروز و طراحی آینده خواهد داشت. از این منظر، نقد آثار علمی و نظریههای مطرح درباره تحولات ایران، نه یک فعالیت صرفاً دانشگاهی، بلکه بخشی از فرآیند اندیشهورزی درباره آینده جامعه و تمدن ایرانی ـ اسلامی است.
گفتنی است نخستین نشست از سلسلهنشستهای نخبگانی تحلیلی ـ انتقادی پژوهشکده اسلام تمدنی در نیمه دوم شهریورماه برگزار خواهد شد و طی آن، کتاب «نظریه فروپاشی: تحلیلی جامعهشناختی تاریخی از فروپاشی نظم سیاسی در ایران» اثر دکتر تقی آزاد ارمکی با حضور جمعی از استادان و صاحبنظران حوزه و دانشگاه مورد نقد و بررسی قرار میگیرد.
