حوزه/ حجتالاسلام والمسلمین اسکندری با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخ پیامبر اکرم(ص) گفت: بررسی سیره و تاریخ پیامبر(ص) نباید به نقل صرف گزارههای تاریخی محدود شود، بلکه با بهرهگیری از گزارشها و معارف اهلبیت(ع) میتوان ابعاد ملکوتی و جایگاه ویژه آن حضرت را در بستر تاریخ بهتر تبیین کرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین حسین اسکندری،مدیر کانون حقیقت و معرفت، در دومین دوره مجازی نور عالمتاب با محور بازخوانی تحلیلی تاریخ پیامبر اکرم(ص) از ولایت تا بعثت که به همت نمایندگی خراسان بنیاد بینالمللی امامت و کانون حقیقت و معرفت و با همکاری مدرسه علمیه ولایت برگزار شد، اظهار داشت: تاریخنگاری رایج عمدتاً بر بررسی گزارههای تاریخی و گزارش آنچه در عالم خارج اتفاق افتاده استوار است و در این نگاه، انسانها از حیث موضوع مطالعه تاریخی، عموماً یکسان دیده میشوند.
وی افزود: این رویکرد درباره زندگی انسانهای معمولی قابل قبول است، اما در بررسی زندگی شخصیتهای ویژهای مانند پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت عصمت و طهارت(ع)، نیازمند نگاهی متفاوت هستیم؛ چراکه حقیقت وجودی این بزرگواران تنها به ساحت بشری و زمینی آنان محدود نمیشود.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری تصریح کرد: پیامبر اکرم(ص) علاوه بر وجود ملکی و زمینی، حقیقتی ملکوتی دارد و نمیتوان این دو ساحت را از یکدیگر جدا کرد. بنابراین در بازخوانی تاریخ پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع)، باید به گونهای عمل کنیم که ضمن پایبندی به روش و قواعد تاریخنگاری، ابعاد ملکوتی و معنوی شخصیت آنان نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: اگر تاریخ شخصیتهای معصوم(ع) را صرفاً در چارچوب گزارشهای ظاهری و بدون توجه به حقیقت وجودی آنان بررسی کنیم، در واقع دچار تقلیلگرایی شدهایم و بخشی از واقعیت شخصیت پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) را از تاریخ حذف کردهایم.
امامت تبیینی؛ الگویی برای بازخوانی تاریخ معصومان(ع)
مدیر اجرایی نمایندگی خراسان بنیاد بینالمللی امامت با اشاره به تفاوت میان امامت تطبیقی و امامت تبیینی گفت: در گذشته، بحث امامت عمدتاً به صورت تطبیقی مطرح میشد؛ به این معنا که با بررسی شرایط تاریخی، افضلیت امیرالمؤمنین(ع) اثبات و از این طریق، امامت ایشان پس از پیامبر اکرم(ص) تبیین میشد، اما در این رویکرد بیشتر مرحله اثبات امامت مورد توجه قرار میگرفت.
وی افزود: پس از اثبات امامت، این پرسش مطرح است که امام چه ویژگیها، صفات و خصائصی دارد و عصمت امام چگونه تبیین میشود. اینجاست که امامت تبیینی اهمیت پیدا میکند؛ زیرا در امامت تبیینی، اصل امامت مفروض گرفته شده و ابعاد مختلف شخصیت، صفات، ویژگیها و خصائص امام مورد بررسی قرار میگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری خاطرنشان کرد: در حوزه تاریخ نیز میتوان از همین رویکرد استفاده کرد؛ یعنی در کنار بررسی صرف گزارههای تاریخی، رفتارها و گفتارهای پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) را تحلیل کنیم و درباره چرایی وقوع حوادث، علل و عوامل شکلگیری رفتارها و ارتباط آنها با جایگاه الهی و هدایتگر معصومان(ع) نیز به بررسی بپردازیم.
وی با بیان اینکه این رویکرد به معنای کنار گذاشتن روش علمی تاریخنگاری نیست، اظهار داشت: میتوان همچنان به قواعد تاریخنگاری پایبند بود، اما در کنار آن، برای تحلیل رفتار و گفتار پیامبر(ص) از معارف دینی، روایات اهلبیت(ع) و دیگر علوم مرتبط بهره گرفت.
این مدرس مباحث امامت و مهدویت با انتقاد از محدود شدن تاریخ پیامبر اکرم(ص) به گزارشهای تاریخی رایج گفت: بخشی از آنچه امروز به عنوان تاریخ پیامبر اکرم(ص) در اختیار ما قرار دارد، عمدتاً برآمده از منابع تاریخی اهلسنت است و این منابع نتوانستهاند همه ابعاد زندگی پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) را آنگونه که بوده، منعکس کنند.
وی اضافه کرد: افزون بر این، برخی گرایشها و ملاحظات تاریخی نیز موجب شده است دسترسی ما به تصویری کامل از زندگی پیامبر اکرم(ص) با دشواری مواجه شود؛ از این رو، مراجعه به گزارشهای اهلبیت(ع) اهمیت فراوانی دارد.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری گفت: وقتی گزارشهای موجود در منابع روایی اهلبیت(ع) درباره دوران ولادت، کودکی و جوانی پیامبر اکرم(ص) را با آنچه در تاریخ رایج آمده مقایسه میکنیم، تفاوتهای قابل توجهی مشاهده میشود و همین مسئله ضرورت بازخوانی تحلیلی تاریخ پیامبر(ص) را نشان میدهد.
وی با اشاره به باور شیعه درباره خلقت نورانی پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) بیان کرد: اگر برای پیامبر اکرم(ص) خلقتی ویژه و حقیقتی نورانی قائل هستیم، این حقیقت نمیتواند از زندگی دنیوی و شخصیت بشری ایشان جدا باشد؛ بلکه باید آثار آن حقیقت نورانی در رفتار، گفتار و عملکرد اجتماعی پیامبر(ص) نیز قابل مشاهده باشد.
کارشناس حلقههای اعتقادی حرم مطهر رضوی با اشاره به شب ولادت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: ولادت پیامبر(ص) یک رخداد ناگهانی و بدون مقدمه نبود، بلکه پیش از ولادت آن حضرت، زمینههای تاریخی و الهی برای حضور این شخصیت عظیم در عرصه دنیا فراهم شده بود.
وی ادامه داد: بشارت پیامبران پیشین در کتب آسمانی نسبت به پیامبر اکرم(ص)، وجود شخصیتهایی از یهود و مسیحیت که در انتظار ظهور این حقیقت بودند و آگاهی برخی از آنان از نشانهها و ویژگیهای پیامبر موعود، بخشی از این آمادگی تاریخی است.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری افزود: پیامبر اکرم(ص) قرار بود با نور وجود خود جهان را از تاریکی شرک و الحاد به سوی توحید و حقیقت هدایت کند؛ بنابراین طبیعی است که حاملان این نور نیز از طهارت و پاکی برخوردار باشند.
وی تصریح کرد: بر اساس گزارشهای روایی، نور پیامبر اکرم(ص) در سلسله پدران و مادران آن حضرت از صلبهای پاک و رحمهای مطهر عبور کرده و از هرگونه شرک و آلودگی به دور بوده است. گزارشهای متعددی نیز درباره مشاهده این نور در چهره برخی از اجداد پیامبر(ص) نقل شده است.
این مدرس مباحث امامت و مهدویت ادامه داد: در برخی گزارشها آمده است که نور پیامبر اکرم(ص) در وجود حضرت عبدالله(ع) آشکار بوده و پس از ازدواج ایشان با حضرت آمنه(س)، این نور به حضرت آمنه(س) منتقل شده است. حتی گزارشهایی درباره افرادی وجود دارد که با مشاهده این نور، به جایگاه ویژه حامل آن پی برده بودند.
وی با بیان اینکه این گزارشها نشاندهنده اهمیت طهارت سلسله نسب پیامبر اکرم(ص) است، گفت: هنگامی که قرار است نور الهی در وجود پیامبر اکرم(ص) ظهور کند، نمیتوان مسیر انتقال این نور را از حقیقت عصمت و طهارت جدا دانست.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری در ادامه به مرحله ولادت پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: در گزارشهای شیعه و اهلسنت، درباره حوادث شب ولادت پیامبر(ص) مطالب متعددی نقل شده است؛ از جمله اینکه حضرت آمنه(س) هنگام ولادت پیامبر(ص) نوری را مشاهده کرد که میان آسمان و زمین را روشن ساخته بود.
وی اظهار داشت: این گزارش را میتوان نشانه پیوند عالم ملکوت و عالم ملک دانست؛ نوری که در عالم ملکوت وجود داشته، در هنگام ولادت پیامبر اکرم(ص) وارد عالم دنیا شده و گستره آن از آسمان تا زمین را دربر گرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری با اشاره به گزارشهای مربوط به نور ولادت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: در منابع شیعه و اهلسنت گزارشهایی درباره مشاهده نوری در هنگام ولادت پیامبر اکرم(ص) وجود دارد که بر اساس برخی از آنها، حضرت آمنه(س) نوری را مشاهده کرد که میان آسمان و زمین را روشن ساخت.
وی افزود: این گزارش را میتوان از منظر پیوند عالم ملکوت و عالم ملک تحلیل کرد؛ به این معنا که نور مقدسی که در عالم ملکوت وجود داشت، با ولادت پیامبر اکرم(ص) وارد عالم دنیا شد و حضور خود را در گستره هستی آشکار کرد.
مدرس مباحث امامت و مهدویت ادامه داد: در برخی گزارشها آمده است که حضرت آمنه(س) نوری را مشاهده کرد که به وسیله آن قصرهای شام دیده میشد و در گزارشهای دیگری از روشن شدن مناطقی در یمن و استخر سخن به میان آمده است.
وی تصریح کرد: این گزارشها صرفاً بیان یک رخداد خارقالعاده نیست، بلکه میتوان از آنها به عنوان نشانهای از گستره جهانی رسالت پیامبر اکرم(ص) یاد کرد؛ زیرا شام، ایران و یمن در آن دوره از مراکز مهم تمدنی و سیاسی جهان بودند و اشاره به روشن شدن این مناطق میتواند بیانگر فراگیری نور اسلام در آینده باشد.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری با اشاره به برخی گزارشهای روایی درباره تولد پیامبر اکرم(ص) گفت: در برخی روایات آمده است که آن حضرت پس از تولد، دست راست خود را بر زمین و دست چپ را به سوی آسمان قرار داد و به توحید شهادت داد. این تصویر نیز از منظر تحلیلی میتواند نماد ارتباط میان زمین و آسمان و پیوند عالم ملک و ملکوت در وجود پیامبر اکرم(ص) باشد.
وی ادامه داد: در برخی گزارشها همچنین آمده است که هنگام بیان توحید از سوی پیامبر اکرم(ص)، نوری از دهان مبارک ایشان تجلی کرد و به واسطه آن، قصرهایی در شام، یمن و استخر دیده شد. این گزارشها بار دیگر بر گستره جهانی رسالت آن حضرت تأکید دارد.
مدیر اجرایی نمایندگی خراسان بنیاد بینالمللی امامت با اشاره به دیگر حوادث نقلشده در شب ولادت پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: در گزارشهای روایی، از فرو ریختن بتهای کعبه، شنیده شدن ندای جاء الحق و زهق الباطل، شادی موجودات و فرار شیاطین سخن گفته شده است که مجموعه این حوادث را میتوان در سطوح مختلف تحلیل کرد.
وی افزود: در سطح نخست، فرو ریختن بتها در مکه نشانه آغاز افول شرک عربی بود؛ در سطح منطقهای، لرزیدن پایههای حکومتهای ستمگر و به چالش کشیده شدن نظامهای حاکم را میتوان مورد توجه قرار داد؛ در سطح کیهانی نیز تغییر شرایط شیاطین و دگرگونی در برخی ظرفیتهای آنان مطرح شده و در سطح تاریخی، ولادت پیامبر اکرم(ص) آغاز عصر جدیدی در تاریخ بشریت به شمار میآید.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری خاطرنشان کرد: بر این اساس، ولادت پیامبر اکرم(ص) تنها تولد یک انسان نبود، بلکه ظهور عینی امر الهی و تبدیل نور نهان به حقیقتی آشکار در تاریخ بود.
وی با اشاره به برخی ویژگیهای نقلشده درباره لحظه ولادت پیامبر(ص) گفت: در این گزارشها، سجده نوزاد، قرار گرفتن دست راست بر زمین، اشاره دست چپ به سوی آسمان، تکلم به توحید و انتخاب نام محمد(ص) مطرح شده است که همگی در یک چارچوب تحلیلی، بیانگر جایگاه ویژه این مولود است.
کارشناس حلقههای اعتقادی حرم مطهر رضوی اظهار داشت: اگر نور ولادت را صرفاً یک پدیده فراطبیعی منفعل بدانیم، از معنای عمیق این رخداد غافل شدهایم؛ بنابراین باید با مراجعه به روایات اهلبیت(ع) و تحلیل گزارشهای تاریخی، معنای این نشانهها و ارتباط آنها با آینده رسالت پیامبر اکرم(ص) را کشف کنیم.
وی افزود: روشن شدن قصرهای شام میتواند پیشنمایی از گسترش اسلام در آن منطقه، روشن شدن قصرهای یمن نشانه گسترش اسلام در جنوب سرزمین عربستان و روشن شدن استخر اشارهای به نفوذ اسلام در قلمرو ایران باشد. همچنین نور میان مشرق و مغرب میتواند نشانه جهانی شدن پیام اسلام و نور میان آسمان و زمین، بیانگر پیوند عالم ملکوت و ملک باشد.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری تصریح کرد: بر این اساس، شب ولادت پیامبر اکرم(ص) تنها شب تولد یک نوزاد نیست، بلکه طلوع حقیقتی است که افق تاریخ بشریت را دگرگون کرد؛ نوری که از وجود حضرت آمنه(س) و در ادامه از وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) تجلی یافت و مسیر تمدن اسلامی را روشن ساخت.
وی در ادامه به واکنشهای اجتماعی نسبت به نور پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: بر اساس گزارشهای تاریخی و روایی، واکنش جامعه نسبت به این نور را میتوان در سه سطح بررسی کرد؛ نخست، آگاهان و منتظرانی مانند عبدالمطلب و فاطمه بنت اسد که نسبت به این حقیقت شناخت داشتند؛ دوم، جویندگان نور که در وجود حضرت عبدالله(ع) نشانههای آن را مشاهده میکردند و سوم، عموم مردم که در مواردی این نورانیت را مشاهده و درک میکردند.
وی افزود: نمونههایی از مشاهده نور در ولادت امیرالمؤمنین(ع)، حضرت فاطمه زهرا(س) و برخی دیگر از ائمه اطهار(ع) نیز در گزارشهای روایی آمده است و در برخی نقلها، مردم از مشاهده نورانیت چهره حضرت فاطمه زهرا(س) سخن گفتهاند.
تاریخ پیامبر(ص) نیازمند بازخوانی بر پایه گزارشهای اهلبیت(ع) است
مدیر کانون حقیقت و معرفت با تأکید بر ضرورت پژوهش بیشتر در این زمینه اظهار داشت: اگر بخواهیم تاریخی ارائه کنیم که عظمت و جایگاه واقعی پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت عصمت و طهارت(ع) را نشان دهد، باید درباره گزارشهای تاریخی و روایی موجود، پژوهش و تحلیل بیشتری صورت گیرد.
وی ادامه داد: گزارشهای مربوط به شب ولادت پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که این رخداد یک اتفاق ساده و بدون تأثیر در جهان نبوده است. اگر چنین حوادثی در منابع روایی نقل شده، باید درباره معنای آنها و تأثیر و تأثرشان در عالم و تاریخ بشریت مطالعه کرد.
حجتالاسلام والمسلمین اسکندری خاطرنشان کرد: بخشی از این واقعیتها ممکن است در گذر زمان در تاریخ پوشانده شده یا به ما منتقل نشده باشد، اما گزارشهای اهلبیت(ع) میتواند زمینه بازخوانی متفاوت و عمیقتری از تاریخ پیامبر اکرم(ص) را فراهم کند.
وی در پایان تأکید کرد: برای دستیابی به تاریخ واقعی پیامبر اکرم(ص) باید از سطح نقل صرف حوادث فراتر رفت و با تکیه بر گزارشهای اهلبیت(ع)، ابعاد ملکوتی شخصیت پیامبر(ص) را نیز در بستر تاریخ مورد بررسی قرار داد؛ تا تاریخی شکل گیرد که بتواند جایگاه حقیقی و عظمت وجودی پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت عصمت و طهارت(ع) را به جامعه معرفی کند.
