نشست علمی «مدینه النبی آرمان شهر اسلامی» به همت پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت (ع) با همکاری شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهل بیت کشور، به مناسبت میلاد پیامبر (ص) برگزار گردید.
در این نشست که از ساعت ۱۰ – ۱۲ روز چهارشنبه، چهارم شهریور ماه ۱۴۰۵ در سالن کوثر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، برگزار گردید، آقایان دکتر خلیل افرا و دکتر منوچهر صادقی از اساتید اهل تسنن و دکتر محسن الویری و دکتر حمیدرضا مطهری حضور داشتند. دبیر علمی نشست حجت الإسلام و المسلمین حیدری چراتی بودند.
سخنران اول جناب شیخ دکتر خلیل افرا، رئیس هیأت إفتاء و شورای پاسخگویی اهل سنت استان بوشهر، امام جمعه موقت اهل سنت شهرستان کنگان و عضو شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهل سنت کشور بودند.
دکتر خلیل افرا با اشاره به دوران پیامبر(ص) به پیمان برادری اشاره کردند و سه نوع اخوت را برشمردند: اول اخوت در خلقت و آفرینش؛ دوم اخوت نسبی یا خویشاوندی و سوم اخوت ایمانی که آن را بالاترین درجه اخوت دانستند.
عضو شورای برنامهریزی مدارس علوم دینی اهل سنت کشور اخوت و تقوا را اسباب اصلاح امت بیان کردند.
وی بیان داشت: پیامبر با تأکید بر اصول دین مخصوصاً توحید که از مشترکات مذاهب است در مدینه دو مهم را انجام دادند. اولین کار پیامبر در مدینه تأسیس پایگاه مسجد است که سبب اجتماع مردم میشود. دومین کار پیامبر ایجاد اخوت بین مهاجرین و انصار بود.
رئیس هیأت إفتاء و شورای پاسخگویی اهل سنت استان بوشهر تاکید کرد: مسلمانان حق ندارند همدیگر را تکفیر کنند. چرا که با گفتن شهادتین، اسلام جاری میشود.
شیخ دکتر خلیل افرا در آخر به فرمایشات رهبر شهید انقلاب اساره کردند و گفتند: رهبر شهید بر امت واحده تاکید داشتند و حتی فتوای دادند که توهین به مقدسات مذاهب از گناهان کبیره است. بعد از این فرمایش امام شهید برخی از علمای بزرگ اهل سنت نیز ضمن تشکر از رهبری، فتوا بر حرمت توهین مسلمانان به مقدسات یکدیگر دادهاند.
سخنران دوم جناب حجت الاسلام و المسلمین دکتر محسن الویری، استاد تمام دانشگاه باقرالعلوم (ع)، مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم (ع)، رئیس انجمن مطالعات تمدنی حوزه علمیه قم، رئیس کارگروه علوم تاریخی وزارت علوم و شورای تحول، بودند. ایشان دارای اثار فراوان و ارزشمندی در حوزه تاریخ اسلام هستند.
استاد الویری در ابتدای بحث خود از این نشست صمیمی بین اساتید اهل تشیع و اهل سنت استقبال کردند و پیشنهاد دادند از این دست نشستها ادامه یابد و با تشکر از پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت (ع) از برگزاری این نشست، اعلام کردند دانشگاه باقرالعلوم (ع) نیز آمادگی دارد تا به صورت دورهای از این گونه نشستها و یا حتی دورههای آموزشی را برگزار نماید.
ایشان با اشاره به اینکه مدینه النبی یک یادمان متعلق به گذشته اما آرمان شهر اسلامی، یک افق آینده است، این پرسش را مطرح کردند که چگونه جمع بین گذشته (مدینه النبی) و آینده (آرمان شهر) ممکن است؟
استاد دانشگاه باقرالعلوم (ع)، گفتند: با سه رویکرد: 1. از منظر کلامی، 2. از منظر مدیریت راهبردی و 3. از منظر فلسفه تاریخ میشود به آن سوال پاسخ داد.
دکتر الویری بحث خود را با تمرکز بر پاسخگویی به پرسش فوق از منظر فلسفه تاریخ ، جمع بین گذشته و آینده را ممکن دانستند و به تبیین آن پرداختند.
دکتر الویری گفتند: یکی از مباحث مهم در فلسفه نظری تاریخ، مسأله تکرار پارهای از الگوهاست. الگوها را به دو نوع تکرار شونده و تکرار ناشونده تقسیم کردهاند. الگوهای تکرار شونده آن دسته از رویدادها هستند که به صورت روزانه، هفتگی، ماهانه، فصلی و یا سالانه یا به صورت سدهای و یا حتی هزارهای تکرار میشوند، طلوع و غروب خورشید در هر روز، تکرار روزهایی مانند جمعه در هر هفته، رؤیت ماه به صورت ماهانه، آمد و شد فصل بهار در هر سال، تکرار نوروز و مهرگان به عنوان مناسبتهای ملی و تکرار شبهای قدر به عنوان مناسبت مذهبی در هر سال، باور به ظهور مجددان دینی در رأس هر قرن و دورههای تاریخی هزارهای در باور هندوها از نمونههای این الگوهای تکرار شونده هستند. اما اسطورهها هر چند نقش الگویی دارند ولی تکرار شونده نیستند. اسطورهها همواره در جامعه زنده هستند، در استعارهها، مردم از آن استفاده میکنند، مثال اسطورههای یونانی برای غربیها و رستم برای ما ایرانیان؛ ولی خاستگاه آنها متعلق به گذشته است و خود آنها هم تکرار نمیشوند.
استاد الویری اشاره کردند: ما از منظر دینی با یک نمونه دیگر از الگوها روبرو هستیم که هر چند خاستگاه آنها متعلق به گذشته است و هر چند آنها با آنها زندگی میکنیم، بلکه الگوی آینده ما هم هستند، در حقیقت گویی این الگوهای پیشین بر خلاف اسطورهها همواره زنده هستند و همواره میتوان از آنها الهام گرفت.
رئیس انجمن مطالعات تمدنی حوزه علمیه قم گفتند: ما در این الگوهای دینی با دو ساحت روبرو هستیم: یک ساحت فردی و یک ساحت اجتماعی. در ساحت فردی، پیامبران و اوصیاء و اولیاء خدا الگو هستند و الگوی اعلی و برتر ما هم پیامبر (ص) است، ولی پیامبر خاتم تنها پیامبری است که علاوه بر الگوی فردی، یک الگوی زیست اجتماعی و جامعه دینی را هم در اختیار بشریت قرار دادند. عهد مدنی پیامبر یک جامعه دینی متعلق به گذشته است ولی یک الگوی تکرار شوندهای است که نه تنها با آن زندگی میکنیم و به صورت مستمر از آن الگو میگیریم، بلکه چشماندازی برای آینده هم به شمار میرود. در حقیقت، جامعه موعود مهدوی، حالت کمالیافته و بازتولید و حالت کمالیافته همان عهد نبوی است.
مدیر گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم (ع) نتیجهگیری کردند: بنابراین وظیفه میدانیم که عهد نبوی را نیک بشناسیم، آن را بشناسانیم، آن را ادامه بدهیم و ای کاش افزون بر عموم مردم و نخبگان دینی و علمی، همه دولتمردان نیز پیش از تصدی مسؤولیت ملزم به شناخت این دوه مهم تاریخ میشدند. شناخت دقیق مدینه النبی گام نخست و ضروری حرکت به سوی آرمانشهر اسلامی است.
سخنران سوم این نشست جناب ماموستا دکتر منوچهر صادقی بودند. ایشان علاوه بر مسئولیتهای دینی در عرصههای قضایی و دانشگاهی نیز فعالیت گستردهای دارند. دکترای حقوق خصوصی، دکترای معارف اسلامی و فقه شافعی، استاد دانشگاههای استان کرمانشاه، ریاست شورای إفتاء اهل سنت کرمانشاه، عضو شورای عالی إفتاء اهل سنت و امام جمعه موقت اهل سنت کرمانشاه و دیگر سمتهای اجرایی را در کارنامه علمی و اجرایی خود دارند.
استاد حوزه و دانشگاه بحث خود را در دو بخش شروع کردند:1.در رابطه مدینه النبی 2.در مورد وحدت در نگاه رهبر شهید و اندیشمندان امروزی.
دکتر صادقی گفتند: از لحاظ فلسفی سیاسی مدینه النبی را بحث میکنم. سیزده سالی که پیامبر (ص) در مکه بودند، یک نماز جماعت یا نماز جمعه را نتوانستند آشکارا بخواند. به امر خداوند هجرت میکنند و در مدینه یک افق جدید گشوده میشود که ده سال طول کشید. در این ده سال امور جامانده از مکه را به سرانجام رساندند و تمدن جدیدی را بنا نهادند.
ایشان گفتند: نکته حائز اهمیت، نقش یاران و اصحاب بود که در ترویج رسالت بسیار برجسته بود. نقش مهاجرین به جهت ترک مال و برخی از آنها ترک زن و بچه که در مکه باقی ماندند و هجرت به مدینه کردند بسیار مهم است.
استاد دانشگاه آزاد اسلامی کرمانشاه گفتند: پیامبر اصحاب را در یک مسجد جمع میکنند که از لحاظ عملی درس بسیار مهم تاریخی است. تفاوتی بین بلال برده و صحابه نزدیک به خود و بین ثروتمند و غیر ثروتمند نگذاشتند. پیامبر با ایجاد تمدن در مدینه بعد از ده سال هر ضربه زنندهای که قصد ضربه زدن به اسلام را داشت توانستند مأیوس کنند.
ماموستا دکتر صادقی در بخش دوم بحث خود گفتند: یک نمونه برای برتری علمی امام شهید کافیست که بر سید قطب در تفسیر او از لحاظ ادبی اشکال گرفتند که بسیار قابل تأمل بود. نکته دیگر در مورد امام شهید این است که فتوای رهبری بر حرمت توهین به مقدسات مذاهب در جامعهای که اکثریت آن را شیعه تشکیل داده است، نشان از قدرت اجتماعی او دارد و همچنین دفاعی که رهبر شهید از مسلمانان غزه و فلسطین و لبنان و عراق نموده و کمکهایی که به آنها میکردند نشان از اقتدار سیاسی ایشان دارد.
سخنران چهارم این نشست حجت الاسلام و المسلمین دکتر حمیدرضا مطهری، مدیر پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت (ع)، رئیس انجمن تاریخ پژوهان حوزه علمیه قم، بودند.
مدیر پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) ضمن تبریک میلاد پر برکت پیامبر(ص) و تشکر از کسانی که در برگزاری این نشست همکاری داشتند، بر ضرورت برگزاری چنین نشستهایی تأکید کرده و از آمادگی پژوهشکده برای برگزاری این جلسات و ارتباط مستمر تصریح کردند.
دکتر حمید رضا مطهری با اشاره به برخی مؤلفههای آرمان شهر اسلامی که در مدیةالنبی(ص) نمود عینی داشت، بحث عدالت را به عنوان یکی از مهمترین آن مؤلفهها معرفی کردند. نکتهای که مورد تأکید قرآن و روایات پیامبر و ائمه (ع) قرار دارد. ایشان با اشاره به آیه شریفه« لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ» یکی از مهمترین وظایف پیامبران از جمله حضرت محمد(ص) را اقامه عدل برشمردند و در ادامه به برخی اقدامات پیامبر(ص) برای اجرای عدالت اشاره کردند.
دکتر مطهری با اشاره به اقسام عدالت، از عدالت اجتماعی به عنوان رکن مهم آرمان شهر اسلامی یاد کردند که در مدینةالنبی اجرا میشد. عدالت اجتماعی نیز خود گونههای مختلفی دارند: 1.عدالت در کالبد شهری: پیامبر مسجد را در منطقهای تأسیس کردند که ارتباط مناطق مختلف با آن آسان بود، که توجه رسول مکرم اسلام به عدالت را نشان میدهد که علاوه بر عدم فرق بین قبایل در انتخاب مکان، موقعیت انتخاب شده برای همگان قابل دسترسی بود. 2. عدم فرق گذاری میان اصحاب: پیامبر(ص) تصریح کردند که مردم را مانند دانههای یک شانه برابر میدانند و فرقی بین افراد و جایگاههای اجتماعی آنان نگذاشتند. 3.عدالت جنسیتی: جامعه زنان را به رسمیت شناختند و زنان در همه عرصهها حضور پیدا کردند و حقوقی را برای زنها قائل شدند که تا آن زمان سابقه نداشت؛ حتی بیان کردند همانگونه که شوهر بر زن حقی دارد، زن نیز حقی بر شوهر خود دارد و این حق متقابل و برابر است بین زن و شوهر.
از نمونههای عدالت جنسیتی توجه آن حضرت نسیت به حضور زنان در اجتماع و جریانهای سیاسی بود که نمونه آن را میتوان در بیعت النساء مشاهده کرد.
رئیس انجمن تاریخ پژوهان حوزه علمیه قم قسمتی دیگر از عدالت جنسیتی را عدالت بین فرزندان برشمردند: پیامبر حتی به ملاطفت پدر در میان فرزندان توجه داشتند و میفرمودند در توجه نسبت به فرزندان عدالت را رعایت کنید.
