در تاریخ اسلام به ویژه از دیدگاه ما شیعیان، نام «کوفه» با پیمانشکنی و بیوفایی همراه است؛ بهگونهای که هرگاه بخواهند کسانی را به دلیل چنین صفات ناپسندی، تحقیر و سرزنش کنند، آنها را به کوفیان تشبیه میکنند.
▫️این نکته از سالها پیش فکر نویسنده را به خود مشغول کرده بود که این شهر که پایگاه و خاستگاه قیامها، انقلابها و مهد راویان و دانشمندان برجستهای بوده، چرا چنین سوء شهرت یافته است.
▫️از سوی دیگر این سوال مطرح بود که چرا امیرالمومنین علی(ع) در میان شهرهای معتبر آن روز جهان اسلام،: کوفه را به عنوان مرکز خلافت برگزید و به رغم ناسازگاریها و بیوفاییهای مردم آن باز چشم امید بدان داشت.
▫️اگر بخواهیم مهمترین وقایع کوفه را در زمان خلافت امیرالمومنین(ع) بازگو کنیم، شاید فتنه خوراج و درگیری حضرت با آنها در ردیف اول باشد. زیرا آنها از اصحاب او و اغلب قاریان قرآن و مدعی آشنایی بیشتر با تعالیم اسلام بودند.
▫️آغاز کار آنها در آخرین روز جنگ صفین بود؛ وقتی که معاویه با مشورت عمروعاص، قرآنها را بر نیزه آویخت و گفت بیایید هر دو طرف به آنچه در قرآن است، عمل کنیم. این پیشنهاد درست در لحظهای بود که پیروزی در یک قدمی سپاه امیرالمونین(ع) بود و چیزی نمانده بود که با آخرین حملات مالک اشتر (سردار دلیر آن حضرت) کار جنگ صفین پس از هجده ماه یکسره شود.
▫️در این نوشتار کوشش شده است که نقش کوفه از لحاظ سیاسی دینی و فکری و تأثیرات آن بر تاریخ اسلام بررسی و شناسانده شود.
🔹مطالب در سه بخش ارائه گردیده است:
▫️فرایند شکلگیری ساختار اجتماعی کوفه:
_ فتح عراق از آغاز تا سقوط مدائن
_ بنای کوفه
_ جغرافیای تاریخی منطقه کوفه
_ ترکیب ساکنان کوفه
▫️نقش سیاسی و نظامی:
_ کوفه از آغاز تا مرکزیت خلافت
_ کوفه مرکز خلافت اسلامی
_ کوفه در دوران امویان
_ ظهور خلافت عباسیان در کوفه
▫️نقش معنوی، علمی و فرهنگی:
_ مساجد مشهور کوفه
_ مشاهیر صحابه و تابعین در کوفه
_ کوفه مرکز نشر معارف اسلامی
_ کوفه و تشیع
_ نقش کوفه در پیدایش فرقه های مذهبی
_ تأسیس حوزه علمیه ی نجف اشرف و پایان حیات علمی کوفه
▫️خاتمه
_ بررسی نقاط قوت و ضعف کوفیان
